The Joy of Plein Air Painting (29) — Imitation or representation?

27 August 2014 – Milwaukee Lake Park

Rút kinh nghiệm hôm qua, hôm nay vừa đạp từ đường nhựa lên con đường đi dạo của Lake Park, nơi vẫn thấy có nhiều cây cối đẹp mà chưa nhìn ra bố cục nào đủ thành tranh, mình đã xuống xe dắt bộ lên hẳn trảng cỏ đầu tiên, đi vào bên trong, và lập tức nhận ra những góc nhìn đáng vẽ.

Nghe theo bản năng hứng khởi, quyết định không đi loanh quanh tìm hiểu thêm nữa mà chọn chỗ ngồi vẽ luôn một bố cục tự nhiên khá sinh động; có cả trời mây, cây xa, cây gần, thấp có cao có, và nhân vật chính là khóm cây cận cảnh ở bên phải khuôn hình. Một bố cục kiểu này khiến mình nhớ đến cụ Corot. Cụ sẽ không để ý nhiều đến những tương phản do nắng chiều tạo nên, mà sẽ cách điệu toàn bộ nền lá cây thành một không gian xanh mông lung nhẹ nhàng, và biến rất cả những thân cây cành cây kia thành một hòa tấu hình họa nên thơ, với những nét đậm nhạt sáng tối đưa sau cùng bằng bút lông tròn chi tiết để tái hiện toàn bộ cái duyên dáng của những cây cành mà cụ chọn ra làm chủ đạo. Cụ sẽ chặt bớt, dịch chuyển, uốn nắn lại đôi chút, để cái phong cảnh trong tranh trở thành một tạo tác riêng của cụ; vừa đơn giản vừa mạch lạc và có nhịp điệu hài hòa thanh cao hơn. Vẽ như thế có phải là “sao chép” thiên nhiên không? Có phải là “tả thực” không? Chữ “imitation” trong tiếng Anh cũng không phải là “sao chép” (copy). Thô thiển ra thì hiểu đó là “bắt chước”, có ý như “mô phỏng”. Chữ “representation” thường được hiểu sang tiếng Việt là “tả thực”, với ý rằng đối tượng ở ngoài kia trông như thế nào thì tranh vẽ phải “thay mặt” hoặc “đại diện” được chúng như thế chứ không sai khác. Chỉ có điều, thế giới khi vào mắt nhìn của ta thì chả còn là một thế giới hoàn toàn khách quan như ta vẫn nghĩ nữa. Cái khóm cây kia hiện hữu trong mắt mình sẽ không bao giờ giống hệt như trong mắt của bất kỳ một người nào khác. Cái mình vẽ ra chỉ có thể đại diện được cho cái thế giới chủ quan trong mắt mình mà thôi, chỉ mô phỏng cái gì đã được nhãn quan của mình tiếp nhận và lọc lựa trong quá trình vẽ tranh. Cho nên quan niệm coi hội họa tả thực là sao chép và sẽ không bao giờ đạt được kết quả như của nhiếp ảnh đúng là một quan niệm rất sai lầm và thô thiển. Có lẽ hiểu chữ “representation” theo nghĩa “trình bày lại” thì đúng với thực chất của vẽ tả thực hơn.

Biết là trực họa vẽ một lần xong ngay không bao giờ có thể tạo ra được những bức tranh như của cụ Corot, nên mình chỉ nghĩ thế thôi chứ chả bao giờ định thử bắt chước cụ. Mình vẫn rung động với những cảm xúc của trực họa giữa thiên nhiên, vẫn cứ tự nhiên ghi chép những gì nhìn thấy trước mắt, nhưng cái nhìn ấy giờ đây đã biết tự nhiên lọc lựa và điều chỉnh những gì cần thiết để bức tranh có được một design có ý nghĩa và đẹp đẽ hơn.

Vậy thì mình đang làm gì khi vẽ phong cảnh như thế này? Bắt chước? Mô phỏng? Tả thực? Hay là “trình bày lại” thiên nhiên theo nhận thức và cảm xúc của mình? Trình bày cái tình chất phác của mình với thiên nhiên thôi, chứ không lấy thiên nhiên làm cái cớ để phô diễn cái ngã chấp chả biết thế nào mà lần của mình. Cho nên bỏ hết những cái mập mờ của ngôn ngữ đi mà nói cho giản dị, thì trực họa thiên nhiên cũng gần giống như một cuộc giao đãi riêng tư giúp mình hòa đồng với cái đẹp hiện hữu ngay trước mắt của thiên nhiên. Và đứa con tinh thần của cuộc giao đãi say đắm mà vô tư ấy là bức tranh – hình hài của cả thiên nhiên và của mình, tả thực cái tấm tình ấy, đại diện cho sự hiện hữu của nó.

Chao ôi, chót nói ra rồi lại thấy lời nói chẳng thể thay thế được bức tranh. Nhưng diễn đạt được chút xíu những gì có trong lòng cũng là một cách tự chiêm nghiệm. Và có lẽ ai đọc được cũng thông cảm với công việc của mình hơn. Rồi may ra thì việc đi vẽ của mình cũng không thành ra hoàn toàn vô nghĩa.

 

IMG_2050 IMG_2052

Advertisements
Bài này đã được đăng trong Paintings, Writings. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

One Response to The Joy of Plein Air Painting (29) — Imitation or representation?

  1. Tràng An nói:

    Mỗi cây một vẻ. Cây nào cũng đẹp.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s